სამოციქულო ქადაგების გაცხადება
ՑՈՅՑՔ ԱՌԱՔԵԼԱԿԱՆ ՔԱՐՈԶՈՒԹԵԱՆՆ
ნაწილი VII
მთარგმნელი იოანე კაზარიანი
წინასიტყვაობა, ნაწილი I, ნაწილი II, ნაწილი III, ნაწილი IV, ნაწილი V, ნაწილი VI
61. რაც შეეხება სამყაროსა და სხვადასხვა ჯიშის ცხოველების ერთობასა და თანხმობას, რომლებიც თავისი ბუნებით ერთმანეთის საპირისპირონი და მტრულნი არიან, ხუცესები66 ამბობენ, რომ ქრისტეს მოსვლისას, როდესაც ის ყველაზე იმეუფებს, ჭეშმარიტად ასე იქნება. წინასწარმეტყველი სიმბოლურად გვაუწყებს სხვადასხვა წარმომავლობისა და ერთნაირად განწყობილი ადამიანების ერთობას ქრისტეს სახელით – ისინი ერთ კრებულში მშვიდობით გაერთიანდებიან. ამ ერთობაში მართალნი ხარებს, ბატკნებს, თხებსა და ბავშვებს ედრებიან. მათ ვერანაირ ზიანს მიაყენებენ ისინი, რომლებიც მანამდე ველური მხეცებივით იქცეოდნენ – ქალებიც და კაცებიც, – ისე რომ, ზოგი მათგანი დაემსგავსა მგლებსა და ლომებს – ძარცვავდნენ სუსტებს და თავის მსგავსებს ეომებოდნენ, ქალები კი ჯიქებს ან გველებს ემსგავსნენ, რომლებიც მომაკვდინებელი შხამით ან სიხარბით თავის საყვარელ ადამიანებს, ან ნებისმიერს, ვისაც მოისურვებდნენ67, აკვდინებდნენ. როდესაც ჩემი (ანუ ქრისტეს) სახელით ერთად შეიკრიბებიან, ღვთის მადლით კეთილ ზნეს მიიღებენ, ანუ (თავის) ველურ და ჯიუტ ბუნებას შეიცვლიან. ახლაც ასე მოხდა: ისინი, ვინც ადრე სასტიკნი იყვნენ, ისე, რომ არც ერთი დანაშაულებრივი საქმე არ გამოუტოვებიათ, ახლა კი ისწავლეს და იწამეს ქრისტე, სრულიად შეიცვალნენ და აღარც გადაუხვევიათ თავისი უზომო სიმართლისგან. ასეთ ცვლილებას იწვევს ქრისტეს, ღვთის ძის, რწმენა მის მორწმუნეებში. ნათქვამია, რომ ის აღდგება და ხალხებზე იმეუფებს; ქრისტე მოკვდა და აღდგა, რათა იწამონ ღვთის ძე, მეფე. ამიტომ ამბობს წინასწარმეტყველი: „და მისი აღდგომა იყოს – დიდება“ (ესაია.11, 10)68, ანუ დიდებული აღდგომა იქნება, რადგან აღდგომისას ღმერთივით განიდიდება.
62. ამიტომ კვლავ ამბობს წინასწარმეტყველი: „მას დღესა შინა აღვადგინო კარავი დავითისი დაცემული“ (ამოს. 9, 11). ამით (წინასწარმეტყველი), როგორც ავღნიშნეთ, ქრისტეს შობილ სხეულს ამტკიცებს, რომელიც დავითისგან არის, და რომელიც სიკვდილის შემდგომ მკვდრეთით აღდგა. რამეთუ, ხორცს კარავი ეწოდა. აღნიშნულსაც და იმასაც, რომ ქრისტე ხორციელად დავითისგან არის და რომ ის ღვთის ძე იქნება და რომ სიკვდილის შემდეგ აღდგება, სახით ადამიანი, ძალით კი ღმერთი, და რომ ის სამყაროს მსაჯული იქნება და ერთადერთია, რომელიც სიმართლესა მოიმოქმედებს და მაცხოვარი არის – ამ ყველაფერს წერილი გვაუწყებს.
63. კვლავ ამბობს მიქა წინასწარმეტყველი და მიანიშნებს ადგილს, სადაც ქრისტე უნდა შობილიყო – იუდეას ბეთლემი. წინასწარმეტყველი ამბობს: „და შენ, ბეთლემ, სახლი ეფრათასი, მცირე ხარ ყოფად ათასეულთა შორის იუდასთა, რამეთუ შენგან გამოვიდეს ჩემდად ყოფადი, მთავრად ისრაჱლსა ზედა“ (მიქა. 5, 2; მათე. 2, 6). ბეთლემი დავითის ოლქია, ამგვარად, ის დავითის შთამომავალია არა მხოლოდ მისი მშობელი ქალწულის მიერ, რომლისგან ის (ქრისტე) იშვა, არამედ იმის მიერაც, რომ ბეთლემში, დავითის ოლქში, იშვა.
64. და კვლავ ამბობს დავითი, რომ ქრისტე მისი შთამომავლობიდან იშვება: „დავითისთჳს, მონისა შენისა, ნუ გარემიიქცევ პირსა შენსა ცხებულისაგან შენისა. ეფუცა უფალი დავითს ჭეშმარიტებითა და არა შეურაცხ-ყოს იგი ნაყოფისაგან მუცლისა შენისა დავსუა საყდართა შენთა. და-თუ-იმარხონ შვილთა შენთა შჯული ჩემი და წამებანი ჩემნი ესე, რომელ ვასწავლნე მათ, და ნაშობნი მათნი დასხდენ უკუნისამდე საყდართა შენთა“ (ფსალმ. 131, 10-12). დავითის ძეთაგან არავის უმეფია სამარადისოდ, არც მათი სამეფო ყოფილა მარადიული, რადგან შეწყდა მეფობა მისი. მაგრამ ის, რომელიც დავითისგან იშვა – მეფე, რომელიც არის ქრისტე – მარადიულად მეფობს. ყველა ეს მოწმობა მის ხორციელ შობას შეესაბამება, და პირდაპირ გვაუწყებს მის წარმომავლობასა და ადგილს, სადაც (ის) მომავალში იშვებოდა. ამიტომ, ღვთის ძე წარმართთა შორის არ უნდა გვეძებნა, არც რომელიმე სხვა ადგილას, არამედ იუდეას ბეთლემში, აბრაამისა და დავითის შთამომავლობაში.
65. წინასწარმეტყველი ესაია საუბრობს ქრისტეს შესვლაზე იუდეის დედაქალაქ იერუსალიმში, სადაც მეფის კარი და ღვთის ტაძარი მდებარეობდა: „იხარებდ ფრიად, ასულო სიონისაო, ქადაგებდ, ასული იერუსალჱმისაჲ. აჰა, მეუფე შენი მოვალს შენდა მართალი და მაცხოვარი, თავადი მშჳდი, და მჯდომარე კარაულსა ზედა, და კიცუსა ახალსა“ (ესაია 62, 11; ზაქ. 9, 9). კარაულზე მჯდარი შევიდა იგი იერუსალიმში, ხალხი კი თავიანთ სამოსელს აფარებდა კარაულს და ქრისტე მასზე დასვა; სიონის ასული კი იერუსალიმს ეწოდება.
66. ამგვარად გვაუწყეს წინასწარმეტყველებმა, რომ ღვთის ძე იშვება და ისიც გვაუწყეს, თუ როგორ და სად იშვება და რომ ქრისტე – ერთი მარადიული მეფეა. ასევე, წინასწარმეტყველებმა გვაუწყეს, რომ ის იქნება ადამიანისაგან შობილი და განკურნავს ადამიანებს; რომელთაც განკურნავს, მათ მკვდრეთითაც აღადგენს, რომელთაც აღადგენს; შეძულებული და დამცირებული იქნება; დაითმენს ტანჯვას; მას მოაკვდენენ და ჯვარს აცვამენ – მოძულებულს, დამცირებულსა და მოკვდინებულს.
67. ახლა კი მის კურნებებზე ვისაუბროთ. ესაია ამბობს: „ესე გუემულებათა ჩუენთა იტჳრთავს და ჩუენ ძლით ლმობილ არს, და ჩუენ შეჰვრაცხეთ იგი ყოფად ტკივილსა შინა და წყლულებასა შინა ღმრთისა მიერ და განბოროტებასა შინა“ (ესაია. 53, 4); ანუ ჩვენს გვემას იტვირთავს. წმინდა წერილში არის ადგილები, სადაც სულიწმიდა, წინასწარმეტყველთა მიერ, მომავალს, როგორც უკვე მომხდარს გვაუწყებს, რადგან ის, რაც ღმერთმა დაადგინა და რასაც მოხდენა უწერია, ის უკვე მომხდარად ითვლება. სულმა უწყის დადგენილი დრო, ჭვრეტს და გვაუწყებს, თუ როდის უნდა აღსრულდეს წინასწარმეტყველება; და განკურნების სახით იხსენებს და ამგვარად ამბობს: „იმ დღეს ყრუნი მოისმენენ დაწერილ სიტყვებს და ბრმათა თვალნი სიბნელესა და წყვდიადში დაინახავენ“ (ესაია. 29, 18). და კვლავ ამბობს: „გამაგრდით, დასუსტებულნო ხელნო და მოკანკალე მუხლებო; ინუგეშეთ, სუსტნო და გონებით მხდალნო; გამაგრდით, ნუ გეშინიათ – აი ღმერთი თქვენი – ის სამართალს მიაგებს; თავად მოვა და გიხსნით. მაშინ გაახელენ თვალებს ბრმები და ყრუთა ყურნი მოისმენენ; მაშინ ხეიბარი წამოხტება ირემივით, ენაბორძიკნი კი გამართულად იმეტყველებენ“ (ესაია. 35, 3-6). ხოლო მკვდრების აღდგომაზე წინასწამეტყველი ამბობს: „აღდგენ მკუდარნი, და აღემართნენ საფლავთაშინანი“ (ესაია. 26, 19). ის ამას აღასრულებს და ამიტომ უნდა ვიწამოთ ძე ღვთისა მარადიული.
68. მის დამცირებაზე, ტანჯვაზე და სიკვდილზე წინასწარმეტყველი ასე ამბობს: „აჰა, გულისხმა-ყოს ყრმამან ჩემმან და ამაღლდეს და იდიდოს და განიცხროს ფრიად, ვითარსახედ განკჳრდენ შენ ზედა მრავალნი, ეგრეთ უდიდებლობდეს კაცთაგან სახეები და დიდებაჲ შენი ძეთაგან კაცთასა. ესრეთ უკჳრდეს წარმართთა მრავლად მის ზედა და შეიყონ მეფეთა პირი მათი, რამეთუ რომელთა არა მიეთხრა მისთჳს, იხილონ და, რომელთა არა ესმა, გულისხმა-ყონ. უფალო, ვის ჰრწმენა სასმენელი ჩუენი და მკლავი უფლისაჲ ვის გამოეცხადა? მიუთხართ წინაშე მისსა, ვითარცა ყრმაჲ და ვითარცა ძირი ქუეყანასა წყურიელსა; არა არს სახე მისი, არცა დიდებაჲ, და ვიხილეთ იგი და არა აქუნდა სახე მისი, არცა სიკეთე, არამედ სახე მისი უპატივო და მოკლებულ უფროს ყოველთა ძეთა კაცთასა. კაცი მყოფი წყლულებასა შინა და მეცნიერი თავს-დებად გუემულებასა, გარემიიქცია პირი მისი, უპატივო იქმნა და არ შეირაცხა. ესე გუემულებათა ჩუენთა იტჳრთავს და ჩუენ ძლით ლმობილ არს, და ჩუენ შეჰვრაცხეთ იგი ყოფად ტკივილსა შინა და წყლულებასა შინა ღმრთისა მიერ და განბოროტებასა შინა. ხოლო იგი იწყლა ცოდვათა ჩუენთათჳს და გუემულ არს უსჯულოებათა ჩვენთათჳს, წურთა მშჳდობისა ჩუენისა მის ზედა, წყლულებითა მისითა ჩუენ განვიკურნენით“ (ესაია52, 13-15; 53, 1-5). ამით ნაუწყებია, რომ (ის) ევნო, როგორც ამბობს დავითი: „ვიტანჯე“ (37, 7). მაგრამ დავითი არასოდეს ვნებულა, არამედ ქრისტე ევნო, როდესაც მისი ჯვარცმის ბრძანება გასცეს. კვლავ ესაიას მიერ ამბობს სიტყვა მისი69: „ ზურგი ჩემი მივეც გუემათა და ღაწუნი ჩემნი ყურმილის-ცემათა, ხოლო პირი ჩემი არ განვაყენე სირცხჳლისაგან ნერწყუვათასა“ (ესაია. 50, 6). ასევე ამბობს იერემია წინასწარმეტყველი: „ლოყას უშვერდა დამტყმელს და აღივსო დამცირებით“ (გოდება იერემიასი. 3, 4). ეს ყველაფერი ქრისტემ დაითმინა.
69. შემდეგ ესაია ამბობს: „წყლულებითა მისითა ჩუენ განვიკურნენით. ყოველნი, ვითარცა ცხოვარნი, შევსცეთით. კაცი გზასა შესცთა და უფალმან განსცა იგი ცოდვათა ჩვენთათჳს“ (ესაია. 53, 5-6). ცხადია, რომ მას ეს მამის ნებით დაემართა, რათა ჩვენ ვცხონებულიყავით. შემდეგ ის (ესაია) (ქრისტეს) ვნებაზე ამბობს: „და იგი განბოროტებისათჳს არა აღაღებს პირსა თჳსსა, ვითარცა ცხოვარი, კლვად მიმართ მიიყვანა და, ვითარცა კრავი, წინაშე მრისველისა თჳსისა უჴმოჲ, ეგრეთ არა აღაღებს პირსა თჳსსა“ (ესაია. 53, 7). აი, ასე აღწერს (წინასწარმეტყველი) მის ნებაყოფლობით სასიკვდილე სვლას. წინასწარმეტყველის სიტყვები – „სიმდაბლესა შინა მსჯავრი მისი აღებულ იქმნა“ (ესაია 53, 8) – მის თავმდაბალ მოვლინებაზე მიუთითებს; მსჯავრის აღებაც მისი სიღატაკის შესაბამისად მოხდა. მსჯავრის აღება ერთთათვის მაცხოვნებელია, სხვათათვის კი მომაკვდინებელი ტანჯვა მოაქვს, რადგან ერთთათვის აღესრულება [მსჯავრი], მეორენი კი მას მოკლებულნი არიან. ასევეა მსჯავრიც: ვისაც გააჩნია იგი, მომაკვდინებელი ტანჯვისათვის გააჩნია; ხოლო ვინც მოკლებულია მას, ამით ცხონდება. მაშასადამე, მსჯავრი აღიღეს მათ, რომელთაც ჯვარს აცვეს იგი; როდესაც ჯვარს აცმევდნენ, არ სწამდათ მისი, რომ ამ მსჯავრით, რომელიც თავს იწიეს, დაიღუპებიან ტანჯვაში. მის მორწმუნეთ კი მსჯავრი წაერთვათ და აღარ ექვემდებარებიან მას. მსჯავრი, რომელმაც ცეცხლით უნდა მოაკვდინოს მცირედმორწმუნენი, სამყაროს აღსასრულს აღსრულდება.
70. შემდეგ ამბობს: „ნათესავი მისი ვინ მიუთხრას“ (ესაია. 53, 8); (ეს) ჩვენი მოქცევისათვის არის ნათქვამი, რათა მისი მტრებისა და მის მიერ გადატანილი ტანჯვის გამო არ მოიძულონ, როგორც მდაბიო და უმნიშვნელო ადამიანი. რომელმაც განიცადა ეს ყოველივე, გამოუთქმელი წარმოშობისაა, რადგან (წინასწარმეტყველი) მის წარმოშობაზე მოგვითხრობს, ანუ მის მამაზე, რომელიც გამოუთქმელია. მაშ, იცოდე, რომ მან (ქრისტემ), რომელიც ასეთ წარმოშობისაა, ასეთი ტანჯვა გადაიტანა და ნუ უგულებელჰყოფ (მას) ტანჯვის გამო, რომელიც შენთვის გადაიტანა მან განგებ70, არამედ გეშინოდეს მის წინაშე მისი წარმომავლობის გამო.
66 ტექსტში გამოიყენება ტერმინი ծերունիքն [t’serunik’n], რაც ბერძნულად ითარგმნება, როგორც πρεσβύτερος [პრესვიტერი], ანუ ხუცესი (იხ. მე-3 თავი).
67 წიგნში „ერესების წინააღმდეგ“ (V, 33, 4) ირინეოსი წინასწარმეტყველების (ესაია. 11, 6-9) კიდევ უფრო პირდაპირ გაგებას ემხრობა, მხოლოდ სიმბოლურ გაგებას კი უარყოფს. ლიონის ეპისკოპოსი ამბობს: „ვიცი, რომ ზოგიერთი აქ ველურ ხალხს გულისხმობს, რომლებმა იწამეს სხვა ხალხებისაგან და სხვადასხვა საქმიანობისაგან, და მართლებთან ერთსულოვანნი გახდნენ. ეს შეიძლება ზოგიერთი ადამიანის შემთხვევაში ასეც კი იყოს რომლებიც სხვადასხვა ტომებიდან არიან და იწამეს და ერთსულოვნებაში მკვიდრობენ, მაგრამ მართალთა აღდგომის დროს ცხოველთა მიმართაც აღსრულდება ნათქვამი…“
68 იხ. 65-ე სქოლიო.
69 ამ შემთხვევაში, „მის სიტყვაში“ სიტყვა უნდა გავიგოთ, როგორც ღვთის ძე, ლოგოსი, ანუ ღვთის სიტყვა (სიტყვა მისი) ესაია წინასწარმეტყველის მიერ ამბობს („Բան նորա ասէ“).
70 სომხურ ტექსტში გამოყენებულია ტერმინი խորհրդով [khorhrdov], არსებითი სახელიდან – խորհուրդ, რაც შეიძლება ითარგმნოს არა როგორც უბრალოდ „ზრახვა“, არამედ (წინადადების კონტექსტიდან გამომდინარე) უფრო ღრმადაც – „საიდუმლო, „წმინდა წესი“ ან „წმინდა განზრახვა“, რაც უფრო გამოხატავს და ასახავს ღვთის განგების სიღრმესა და არსს.
