ავტორი: ბიბლოსისა და ბათრუნის (ლიბანის მთები)
მიტროპოლიტი გიორგი (ხოდრი)
ძალადობაში ყველაზე ტრაგიკული ის არის, რომ იგი აბსურდულია. ყველამ, ვინც მრავალწლიანი ტანჯვის შემდეგ, სხვებთან ერთად, სიკვდილის გამოცდილება შეიძინა, იცის, როგორია უაზრობის ნამდვილი სახე.
როცა დიდი ხნის განმავლობაში ავტომატის სამიზნეში ხარ ამოღებული და თვიდან თვემდე უწყლოდ, ულუკმაპუროდ, შუქისა და სამსახურის გარეშე გიწევს ყოფნა, ისეთი ცნებები, როგორიცაა ,,რევოლუცია” ან ,,მართალი საქმე”, მხოლოდ და მხოლოდ დაუოკებელ ხარხარს იწვევს.
როცა შენი ოჯახის განადგურებით მორალურად შენც განადგურებენ, პროტესტის ერთადერთ საშუალებად იარაღი რჩება. როცა მოელი მართლმსაჯულებას, რომელიც არა და არ ჩანს, იარაღი ხდება უარყოფა, ,,არა”. ის პროტესტს გამოხატავს ისტორიული უსამართლობის წინააღმდეგ. თუკი არაფრისმთქმელია ქრისტეს ჯვარი, მაშინ სხვები უნდა აცვან ჯვარს და მათი სიკვდილი საკუთარი არსებობის ნიშანი იქნება. შესაძლოა სხვადასხვა ცხოვრებისეული ნიადაგის მქონე ადამიანების ურთიერთობას ამ დროს ის ამაზრზენი ნიღაბი შორდება, რომელსაც მუდამ ირგებ ხოლმე გარეგნული კეთილგანწყობის შესანარჩუნებლად. ადამიანი არ იხუთება, როცა სიკვდილი მოაქვს ან ურიგდება მას. სიმართლე უფრო მძიმე ასატანია; იგი ლოდივით გაწევს მხრებზე, რადგან წმინდანების თბილი და მშვიდობიანი სინათლით მთლიანად, ბოლომდე არ იყო გაშუქებული.
ლიბანის არცთუ საიმედო თავშესაფრებში მხოლოდ საღვთო მშვიდობას შეეძლო ეზეიმა ძალადობაზე. მას შეეძლო მოეტანა საყოველთაო მიტევება საზღვრების გარეშე. როცა სიძულვილის გზას აღმოაჩენ, დანაშაულის განცდა გიჩნდება, მაგრამ როცა ღვთის მოწყალება გინდა შეიცნო, ხვდები რომ ,,სხვა”, შესაძლოა, უბრალოდ უცოდინარი ადამიანია და ოდესმე ისიც მოახერხებს ღმერთის პოვნას. ბოროტების ჯურღმულში გრძნობ, რომ ღმერთის მხარეზე არავინ მდგარა, თითოეული თავისებურად მკვლელი იყო და ხვალ ჩვენ მხოლოდ პატიებით შეგვეძლება ცხოვრების გაგრძელება.
როცა ადამიანები ღმერთის სახელით კლავენ, როცა მათ სწამთ, რომ მასობრივი ხოცვა-ჟლეტისას საღვთო შუამავლები არიან, ღმერთი კერპი ხდება. ასე მოფიქრალს და მოქმედს თავი ,,საღვთო ერის” ქომაგი ჰგონია. მაგრამ მორალური და ფიზიკური ძალადობა ,,წმინდა ერს” სოციოლოგიურ რეალობად გარდაქმნის. ის, რაც ოდესღაც ღვთის თანაყოფნის ნიშანი იყო, აბსოლუტური ძალის უბრალო კონცეტრაციად იქცევა. ამ ძალასთან დაუკავშირებლად ყველაფერი აზრს კარგავს. საზოგადოება, რომელიც ერთ დროს განსხვავებულ ჯგუფებს აერთიანებდა, ორმხრივი უარყოფით ნადგურდება. ერთიანობა წარმოქმნისთანავე მიუღებელი ხდება და ყველა, ვინც ცდილობს აღადგინოს იგი, სიცოცხლეს საფრთხეში აგდებს. ასეთ ვითარებაში ადამიანს ერთადერთი გონივრული საყრდენი რჩება – სიკვდილი.
არასეკულარიზებულ ქვეყნებში სამოქალაქო ომის ინიციატორებს სჯერათ, რომ მეტაფიზიკურ ბრძოლაში არიან ჩაბმულნი. იქ, სადაც სოციალური სტრუქტურა ლიბანივით კონფესიური ნიშნითაა დაყოფილი, ნებისმიერი ომი აღიქმება როგორც რელიგიური. ხოლო მას დასავლეთის პირდაპირი ჩარევაც თუ მოჰყვა, იგი ჯვაროსნულ ლაშქრობად ინათლება. ისლამურ სამყაროში ჯვაროსნული ომების იარა ჯერ ისევ მოუშუშებელია. აღმოსავლეთი კიდევაც რომ აცნობიერებდეს, დასავლურ ქვეყნებში რამდენად შორსაა პოლიტიკა რელიგიისგან, იგი ევროპასა და მის კულტურულ გაგრძელებას აშშ-ს მაინც საქრისტიანოდ განიხილავს.
შეჭრას ცივილიზატორული (კულტურული) მისია დაერქმევა თუ სამშვიდობო ინიციატივა, მას ყოველთვის ოკუპანტისთვის მოაქვს გამორჩენა. თუმცა ოკუპანტის სინდისი მაინც თავის მართლებისკენაა მიდრეკილი. ძალადობის დაკანონება ყოველთვის მითს მოითხოვს. ამდენად, ომი – თვით თანამედროვე ომიც კი – ღმერთების
შეტაკებაა. უმნიშვნელოა, რა ახალ სახელს მოუძებნიან მას. ეს განსაკუთრებით მკვეთრად ჩანს განვითარებად ქვეყნებში, შიდა ომებისას. სხვადასხვაგვარი საზოგადოებისთვის მითოლოგია მის წარსულთან, ისტორიულ როლთან და მოწოდებასთანაა დაკავშირებული; მითი ფაქტებისა და მოვლენების შესახებ საზოგადოების წარმოდგენის ფორმირებას ახდენს და მათზე საპასუხო რეაქციასაც განაპირობებს.
ფაქტების ამგვარი ,,წაკითხვა” ასევე ,,სხვის”, ,,უცხოს” წაკითხვასაც განსაზღვრავს. ამის გარდაუვალი შედეგი ,,უცხოს” ფიზიკური და მორალური მოშორებაა, რაც, უფრო ზოგადად, ,,სხვა”, გადაცდომად მიჩნეული ისტორიის წაშლასაც გულისხმობს. აწმყოში კი, ,,უცხოს” ცოცხალთა რიგებიდან ამოსაშლელად მიმართული ძალისხმევა თუ წარუმატებელი აღმოჩნდა, მაშინ მსხვერპლის ისტორიის ფალსიფიცირება ან, უკიდურეს შემთხვევაში, მკვდართა ნუსხიდან მისი ამოწერა შეიძლება. მიუხედავად იმისა, რომ, საბოლოო ჯამში, ,,უცხოს” ფიზიკური არსებობის ატანა შესაძლებელია, ის უნდა გაქრეს ქვეყნის კოლექტიური მეხსიერებიდან. უმნიშვნელოვანესია, რომ ჭეშმარიტი ღმერთების პროცესიაში, ანუ ისტორიაში, მას ადგილი არ ჰქონდეს.
ასეთ დროს სწორედ სხვისი სიკვდილის სურვილი ხდება იდეოლოგიის საფუძველი. გარე და შიდა ომს შორის არსებითი განსხვავება არ არსებობს. მტრის ქვეყანა, მისი რელიგია ან ეთნოსი დახშული, შეუვალი ერთობლიობებია, რომლებიც უნდა განადგურდეს. იცვლება მხოლოდ განადგურების მითი. თითოეული მხარე მეორე მხარის თვითმყოფადობასა და არსებობის უფლებას უარყოფს. ამიტომ საჭიროა ახალი ისტორიის შექმნა – ერთი მხარის მსოფლშეგრძნების შესაბამისი ისტორიისა. სხვისი ისტორია იგნორირებული უნდა იყოს, რათა ჭეშმარიტების მოთხოვნა დაკმაყოფილდეს, რომელიც აბსოლუტურია თავისი ბუნებით. ჭეშმარიტება კოლექტივის, მისი ისტორიული არსებობისა და იმ ხსნის თვისებაა, რომელიც სამხედრო მოქმედებათა დამთავრების შემდეგ მოაქვს მას.
სამოქალაქო ომს დახვეწილი ძალადობა ახასიათებს, რომელიც ღრმად რყვნის მოძალადეს. ის საკუთარი თავის ბოროტ პაროდიად იქცევა, რადგან სიყალბის ყველაზე ამაზრზენ ფორმას – გულის სიცრუესაა ნაზიარები, ანუ იმას, რაც შობს და გამოთქვამს წყევლას.
მაგრამ არსებობს კიდევ უფრო უარესი რამ – ამ სიცრუის გამართლების ძიება ღმერთში; ღმერთში, რომელიც თითქოს მიზანმიმართულად ირჩევდეს თავის მოადგილეებს და მათ ჯალათებად წვრთნიდეს. ამ შემთხვევაში საქმე გვაქვს ანტიკური ფატუმის უნებლიეთ შემცველ სწავლებასთან, რომლის თანახმად ღვთაებები ადამიანურ ვნებებს მორჩილებენ. ,,სხვისი” სიკვდილი ლოგიკური გარდუვალობა ხდება, ვინაიდან ღმერთი ყოვლისშემძლე არსებადაა წარმოჩენილი, რომელიც ომს მართავს ეშმაკთან, თავად კი სიკვდილს, როგორც საკუთარ ბედისწერასა და მემკვიდრეობას, არ იღებს.
სინამდვილეში ღმერთი ადამიანთან სასაუბროდ ერთადერთ გზას ირჩევს: უარს ამბობს ყოვლისშემძლეობაზე, რაც უსაზღვრო თანალმობასა და საკუთარი ქმნილების თავისუფლების აბსოლუტურ პატივისცემაში გამოიხატება. მაგრამ ღმერთი ამაზე შორს მიდის – თავისი ნებით კვდება, რათა აღდგეს და ადამიანს არსებობის დამოუკიდებელი რეალობა შეუქმნას.
რით განსხვავდება, ვთქვათ, წმინდა ბერნარდ კლერვოსელი რომელიმე მუსლიმი ღვთისმეტყველისგან მაშინ, როცა ინგლისელებს მიმართავს და ამბობს: ,,მიწა ძრწის, რაკი ცათა უფალი თავის სამკვიდროს კარგავს, მიწას, სადაც მოევლინა იგი ადამიანებს. აწ კი, ჩვენთა ცოდვათა გამო ჯვრის მტერს იქ ბილწი თავი მოუღერებია და აღთქმულ წმინდა ალაგს მახვილით აჩანაგებს.” წმინდა ბერნარდს ალბათ არც არასდროს გასჩენია შეკითხვა: შესაძლებელია თუ არა, პალესტინაც ასეთივე სიწმინდე იყოს მუსლიმებისთვის; ეს ხომ მათთვისაც ის ადგილია, საიდანაც წინასწარმეტყველი ზეცად ამაღლდა. ასეთი ტიპის ყველა მსჯელობა ღვთის სიტყვის მახვილით დამკვიდრებას გულისხმობს.
წმინდა წერილის კენოტური წაკითხვა
ეკლესიაში იმ სულიერი რეალობის აღქმა და გააზრება, რომელშიც მშვიდობა ჩვენი მოწოდება ხდება, დამაჯერებელია მხოლოდ მაშინ, როცა განდევნილია ომის სულისკვეთება. როგორ შეიძლებოდა მომხდარიყო, რომ ისეთმა მართალმა და ღვთისმოსავმა ადამიანებმა, როგორებიც ინკვიზიტორები იყვნენ, ასერიგად საძაგელი თეოლოგია შექმნეს? სწორედ ეს არის ჩვენი წარსულის ერთ-ერთი ტრაგედია. ჩვენ ვერ გავუმკლავდებით ომს მანამდე, სანამ ძალადობას ბიბლიურ საფუძვლებს არ გამოვაცლით. ჩვენი შეცდომა ისტორიაში კი არა, ღვთისმეტყველებაში ძევს. ძალადობა გამართლებას პოულობს, რადგან საზრდოობს რწმენით, რომ ბიბლიის ღმერთი ისრაელს გამარჯვებიდან გამარჯვებისკენ მიუძღოდა და სხვა ერებს აიძულებდა, დამორჩილებოდნენ მას.
ძველი აღთქმა ღმერთს წარმოუდგენელ ძალ-ღონეს მიაწერს, რომელიც მან, მაგალითად, ეგვიპტელებთან გამოავლინა. ეს არის ღმერთი, რომელიც ამბობს: ,,და მე ჩავივლი ეგვიპტის ქვეყანაზე ამ ღამეს და მოვაკვდინებ ყოველ პირმშოს ეგვიპტის ქვეყანაში, ადამიანიდან პირუტყვამდე…” (გამოსვლ. 12.12). ეს არის ღმერთი, რომელიც ,,განდევნის თქვენი პირისაგან ქანაანელებს, ხეთელებს, ხიველებს, ფერიზეველებს და გირგაშელებს, ამორეველებსა და იებუსელებს…” (ნავ. 3.10). საღვთო ერის წინამძღოლი ისუ ნავეს ძე კი ქალაქ ჰაღაის ატეხს რისხვას: ,,და როცა აიღებთ ქალაქს, წაუკიდეთ ცეცხლი ქალაქს, მოიქეცით უფლის სიტყვისამებრ” (ნავ. 8.8). შემდეგ ამ სიტყვებს ღმერთი უშუალოდ ასხამს ხორცს. იგი ,,იავარქმნილი მიწის” ტაქტიკით მოქმედებს. ამ პერსპექტივაში ღმერთი ისრაელის მსახურისა და სხვა ხალხებზე მისი ჰეგემონიის უზრუნველმყოფის ფუნქციას ასრულებს, ანუ ისრაელი კი არ ითავისებს საღმრთო განგებას, არამედ თვით ღმერთი გამოხატავს სემიტური ტომების ზედმეტად ადამიანურ მისწრაფებას – დაეუფლოს სხვას.
მაგრამ სისხლისმსმელი ღმერთის პარალელურად იმ ღმერთის ხატიც ჩნდება, რომელიც თანალმობითაა აღსავსე, რომელიც იერემიას, ოსიას, ისაიას სიმღერებში ღვთის ძეზე, მესიაზე წინასწარმეტყველებს. აქ ჩვენ ერთსა და იმავე წერილში ღმერთის ორ, უთუოდ ურთიერთდაპირისპირებულ სახეს ვხედავთ.
თავის დროზე ეკლესიის მამებმა ეგზეგეზის (განმარტების. – მთარგმ.) ტიპოლოგიური მეთოდი გამოიყენეს, ვინაიდან იცოდნენ, რომ ღმერთის ერთადერთი ჭეშმარიტი ხატი – ქრისტეა. ამ მიდგომით მრავალი ბიბლიური საომარი აქტი, ადამიანი და საგანი ქრისტეს ან ჯვრის წინასახედ გაიაზრებოდა. მაგალითად, კლიმენტი რომაელი რექაბისა და მსტოვართა ამბავში მეწამულ თოკს, მეძავს ფანჯრიდან რომ უნდა გადმოეშვა, უფლის მიერ დაღვრილი სისხლის სიმბოლოდ მიიჩნევს.
მაგრამ ასეთმა კომენტარმა შეიძლება საღმრთო წერილის ისტორიული მნიშვნელობა დაფაროს. ამიტომ მე წერილის ,,კენოტური” წაკითხვის მეთოდს გთავაზობთ. ეს იდეა პავლე მოციქულის ფილიპელთა მიმართ ეპისტოლედან ვისესხე (ფპ. 2. 6-8), სადაც მინიშნებულია, რომ ქრისტემ ,,რომელიც ღვთის ხატება იყო და მიტაცებად არ თვლიდა ღვთის თანასწორად ყოფნას. წარმოიცარიელა თავი და მიიღო მონის ხატება… დაიმდაბლა თავი და მორჩილი გახდა თვით სიკვდილამდე…” ამ ნებაყოფლობით თვითდამცრობაში ძე ღმრთისა კვლავ ღმერთად რჩება, მაგრამ მისი ღვთაებრიობა თავს აშკარად არ ავლენს.
ქრისტეს ორბუნებოვნების დოგმატი საღმრთო წერილის ბუნებასაც განსაზღვრავს, სადაც ეპოქის კულტურა და გაუმჭვირვალობა სიტყვების მიღმა ფარავს ჭეშმარიტებას. ტექსტში თავს იჩენს ავტორის სუბიექტურობა. მაგრამ ეს გზა-კვალს არ უნდა გვიბნევდეს. ჩვენთვის, ორიგენეს ტრადიციას რომ მივყვეთ, ისუ (ებრაულად იეშუა) ნავეს ძე, – ნიმუში, იესოს, იეშუა ნაზარეთელის ნამდვილი წინასახეა, რომელიც არა ქანაანელებს, არამედ ცოდვის სამყაროს ამარცხებს. ღმერთს ვინმესთვის სიკვდილი კი არ მოაქვს, არამედ თვითონ კვდება.
ქრისტე საღმრთო წერილის სიცხადისა და დაფარულობის დიალექტიკაში ცხოვრობს. წერილის გაგება იმდენადვეა შესაძლებელი, რამდენადაც ის ქრისტესთან არის დაკავშირებული. ამიტომ, სინამდვილეში ღმერთი ქანაანელების მხარეს, დამარცხებული ადამიანების მხარეს იდგა. ღმერთი არასოდეს მფარველობდა არმიებს, არასოდეს მდგარა იმათ მხარეს, ვინც მის სახელს ხელყოფდა. მისი ჭეშმარიტი ბუნება ჩვენთვის მხოლოდ მაშინ გამოვლინდა, როცა იესომ თავისი ტანჯვის სისავსეს მიაღწია.
ჩვენ ღმერთის ამ ლმობიერებას ბრმები, დასახიჩრებულები – დედამიწის უძლურნი გვიცხადებენ, ანუ ის ,,მშვიდობისმყოფლები”, რომლებიც ბოროტებასთან ძალადობით დაუპირისპირებლობის საღმრთო ნიჭის მემკვიდრეები არიან.
ჯვარი, როგორც ამქვეყნიური ტრიუმფის იარაღი
ადრეული ქრისტიანობა (ნეტარ ავგუსტინემდე) ძალის გამოყენებას ზიზღით უყურებდა. თავის ადრეულ პერიოდში ტერტულიანე წერდა, რომ ღმერთმა პეტრეს განიარაღებით ყველა ჯარისკაცს აჰყარა იარაღი. მოგვიანებით ორიგენე ფიქრობდა, რომ ქრისტიანმა მტრისგან თავი აღარ უნდა დაიცვას, არ უნდა აღმართოს მახვილი სხვა ხალხის წინააღმდეგ; ქრისტიანები მეტად აღარ უნდა დაეუფლონ საბრძოლო ხელოვნებას. ამავე სულისკვეთებას იჩენენ აპოლოგეტებიც. წმ. ბასილი დიდი ეპიტემიას (ანუ საეკლესიო სასჯელს. – მთარგმ.) განუსაზღვრავს ჯარში მყოფ ქრისტიანს იმ შემთხვევაში, თუ ის ომში მიიღებს მონაწილეობას.
პირველ ქრისტიანებს ეიმედებოდათ, რომ ომის საცდურს ლოცვით, რწმენითა და ღვთის შემწეობით დაძლევდნენ. მაგრამ იმპერიას, ქრისტიანიზაციის მიუხედავად, არ შეეძლო უბრალოდ დაეშალა არმია. ბიზანტიის იმპერია ჯერ კიდევ არ იყო ღმერთის სამეფო. მას ბარბაროსებისგან თავი უნდა დაეცვა. ბიზანტია საკუთარ წარმატებებსა და თავისი არსებობის გახანგრძლივებას ქრისტიანიზაციის გამართლებად აღიქვამდა. ჯვარი ამქვეყნიური გამარჯვებისა და ძლევამოსილების სიმბოლოდ იქცა. ღვთისმსახურებაც ამ იდეოლოგიით განიმსჭვალა. თუმცა, ისიც არის, რომ იგივე გარემოში თავმდაბლობისა და მორჩილების სულიერებაც განვითარდა. რა თქმა უნდა, ქრისტიანულ აღმოსავლეთს საღვთო ომის მოძღვრება არ შეუმუშავებია, მაგრამ ფართოდ იყო გავრცელებული თავდაცვითი, საპასუხო ომის დოქტრინა. ომს უნდა მოეგერიებინა, ვთქვათ, თურქული ან ,,კათოლიკური” არმიები, თუკი ისინი მართლმადიდებელ ქვეყნებში შეიჭრებოდნენ. ქრისტიანულ აღმოსავლეთში პაციფიზმი როგორც თეორია სრულ დავიწყებას მიეცა.
ქრისტიანული იმპერიის დაშლასთან ერთად მართლმადიდებელი ეკლესიების უმრავლესობა ძველი საპატრიარქოს მიღმა აღმოჩნდა და ავტოკეფალური გახდა. მათი კანონიკური ტერიტორიები გეოგრაფიულად შესაბამისი ქვეყნების საზღვრებს დაემთხვა. ცხადია, რომ ეს ,,ნაციონალური” ეკლესიები ნაციონალური გრძნობებითაც განიმსჭვალებოდნენ. აქედან გამომდინარე, ზოგი მეტად, ზოგი კი, ნაკლებად ამართლებდა და აკურთხებდა ომებს, რომლებსაც მათი ქვეყნები აწარმოებდნენ. ამის თქმა შეიძლება რუსულ, ბერძნულ, სერბიულ, ბულგარულ მართლმადიდებელ ეკლესიებზე. სახელმწიფოსა და ეკლესიის ცნებათა ურთიერთაღრევამ განაპირობა ის, რომ თავისთავად ომის ფაქტი სინდისის ქენჯნას აღარ იწვევდა.
სამართლიანობა და მშვიდობა განუყოფელია
სამართლიანობა და მშვიდობა განუყოფელია. უსამართლობას შეუძლია ძვალსა და რბილში გაიდგას ფესვები და სასოწარკვეთა და შეუწყნარებლობა, ამბოხი და განადგურების ვნება წარმოშვას. იგი ძალაუფლების ნებას ათავისუფლებს და ამძაფრებს, რომელიც, თავის მხრივ, ტირანებსა და ოკუპანტებს გამოყრის ხოლმე ასპარეზზე; კანონებით მართულ სახელმწიფოში უსამართლობა თავის შესანიღბად ტოტალურ სიცრუეს მიმართავს. ასე იქმნება ჯაჭვი: უსამართლობა – ამბოხი – რეპრესიები, რასაც სიძულვილი, ეჭვიანობა, ფანატიზმი, რასიზმსი, ჩაგვრა მოაქვს და უაზრობამდე დაჰყავს ყოველგვარი სოციალური თეორია.
ძალის გამოყენების ყოველგვარი სტრატეგია იმდენად პოლიტიზებულია, რომ ვერ თავსდება ვერანაირი ქრისტიანული მოწმობის არეალში. თუ მე უარს მეუბნებიან თავისუფალ, უარეს შემთხვევაში კი, ასატან არსებობაზე, – ეს იმას ნიშნავს, რომ თვით ჩემი შინაგანი მყოფობა ხდება უარყოფილი. ასეთი მოპყრობა პირადად ჩემთვის მხოლოდ ქრისტიანული მოწმობის ნიშნით, როგორც შემოქმედებითი დუმილისა და მოწამეობის გზა, შეიძლება მისაღები გახდეს. ამ დროს სოციალურად დამცირებულს, უკიდურეს შემთხვევაში, ღვთის მიერ შეცნობისა და სასუფევლის იმედი მასაზრდოებს. ომისა და დევნის ხანაც კი ვერ უშლის ხელს წმინდანების ურთიერთობას.
მოწამეობაში აღიბეჭდება მშვიდობა ღმერთთან – ყოველგვარი პოლიტიკის მიღმა მოპოვებული მშვიდობა. შეუძლებელია რაიმე ძალამ შემუსროს ადამიანი, რომელიც იმ სახის ნათელს ჭვრეტს, რომლის შესახებ წერია: ,,არ იდავებს და არც იყვირებს, და ქუჩებშიც ვერავინ გაიგონებს მის ხმას. გადატეხილ ლერწამს არ დალეწავს და მბჟუტავ პატრუქს არ ჩააქრობს ვიდრე განკითხვას გამარჯვებამდე არ მიიყვანს (მთ. 12:19-20.)
მშვიდობის მეუფება განცხადდა იმისი მოვლინებით, ვისაც ლიტურგია ესაიას კავლდაკვალ ,,მშვიდობის თავადს” უწოდებს (ეს. 9-6). პავლე მოციქული კიდევ უფრო შთამბეჭდავად, თუ შეიძლება ითქვას, უფრო ინტიმურად, ამბობს, როცა უთითებს, რომ ,,ის არის ჩვენი მშვიდობა, რომელმაც ორი ერთად აქცია… – და უმატებს, – გააუქმა მტრობა თავისი ხორცით” (ეფეს. 2;14-15).
სიწმინდის ლოგიკა
ისტორიის რეალობას ძალა და კანონი მართავს. ეს ორი რამ უცხოა სიწმინდის ლოგიკისთვის. კანონს ძალდატანების ხასიათი აქვს და ძალის მეშვეობით ხორციელდება. მშვიდობა, განხილული როგორც უბრალოდ ,,არა ომი”, პოლიტიკური გააზრებისა და ეთიკის საზღვრებს არ სცდება. იგი ჰუმანისტური ცივილიზაციის ერთგვარი პროდუქტია. პოლიტიკოსი სწორედ ამ მშვიდობას ეძებს და კიდეც აღწევს ხოლმე მას. მაგრამ ის საკმარისად რეალისტია და კარგად აცნობიერებს, რომ კაცობრიობის ტოტალური განიარაღება წარმოუდგენელი რამეა, რომ სამხედრო ინდუსტრია აუცილებლობის სფეროს განეკუთვნება და დიდი სახელმწიფოების სტრუქტურის განუყოფელი ნაწილია.
ჩვენ ინდივიდუალური ან კოლექტიური ბოროტების იმ წყაროდან, რომელსაც შიში წარმოადგენს, არ უნდა ვსაზრდოობდეთ. ისტორიის დასასრულამდე ადამიანი სიკვდილის შიშით არის დამონებული. არაძალადობა, გაგებული როგორც უბრალოდ უარი ძალის გამოყენებაზე, ჯერ კიდევ არ არის ძალადობის დამარცხება. მაგრამ არაძალადობა როგორც სიმამაცის გამოვლინება და საკუთარი თავის ძლევა, უკვე პოლიტიკური პოზიცია კი არა, ქრისტიანული მოწმობაა. მიუხედავად იმისა, რომ წმინდანისა და პოლიტიკოსის ერთ, საერთო მნიშვნელამდე დაყვანა, მათი ქმედებების ბუნებიდან გამომდინარე, არ შეიძლება, წმინდანებიც ლოცულობენ, რათა დედამიწაზე პოლიტიკურმა მშვიდობამ დაისადგუროს. ადამიანის განვითარებისთვის მშვიდობა ყველაზე შესაფერი გარემოა. მშვიდობა სიხარბეზე გამარჯვებას ნიშნავს. იმის რწმენა, რომ ჩვენ ზნეობრივად მოვალენი ვართ მივიღოთ მშვიდობიანი გადაწყვეტილება – უთუოდ წინ გადადგმულ უმნიშვნელოვანეს ნაბიჯს წარმოადგენს მთელი კაცობრიობისთვის.
მაგრამ ყველანაირ ფასად მიღწეული მშვიდობა, ხშირ შემთხვევაში, სულმოკლეობის მანიშნებელია. ადამიანი უკეთესი არ ხდება მხოლოდ იმის გამო, რომ მოლაპარაკებათა პროცესი ზავით დასრულდა. მშვიდობა ზნეობრივ ღირებულებად ზუსტად იმდენად შეიძლება იქცეს, რამდენადაც უტყუარი იქნება ზავი ორ ხალხს შორის, რომელთა ურთიერთობაში ადრე სიძულვილი იყო გაბატონებული. ასეთ დროს ჩვენ სწორედ იმ წესრიგს მოვიპოვებთ, რომელსაც ბიზანტიური ღვთისმსახურება ,,ზეგარდამო მშვიდობას” უწოდებს. იმის შემდეგ, რაც ამ მშვიდობას გამოითხოვს, ლიტურგია ,,ყოვლისა სოფლისა მშვიდობისათვის” ლოცვას მოგვიწოდებს. ასე რომ, საღვთისმსახურო ლოგიკით, მსოფლიოში ზუსტად იმდენად შეიძლება დამკვიდრდეს და გაშინაგანდეს მშვიდობა, რამდენადაც ღმერთი იქნება მისი წყარო.
მშვიდობა ღმერთის მოხმობაა. იგი ისეთი რეალობაა, რომელიც თავის სისავსეს ცათა სასუფეველში აღწევს. კიდევ უფრო ზუსტად რომ ვთქვათ, ის იმ ყოფიერების ნაწილია, რომლისკენაც ჩვენი მიწიერი არსებობის სიმწრიდან ღმერთი მოგვიწოდებს. ღვთის ამგვარი განგებულება ჩვენგან მოითხოვს გამუდმებულ ძალისხმევას, მიმართულს ადამიანებს შორის ომის წინააღმდეგ.
თარგმნა ზაალ ჯუღელმა
